مواد شیمیایی به چندین دسته مواد شیمیایی صنعتی، خوراکی و مواد شیمیایی آزمایشگاهی تقسیم بندی می شود .
مواد شیمیایی آزمایشگاهی
در تعریف مواد شیمیایی آزمایشگاهی می توان گفت ، موادی که به صورت اختصاصی در آزمایشگاه ها مورد استفاده قرار می گیرند را مواد شیمیایی آزمایشگاهی می نامند.
مواد آزمایشگاهی با دیگر مواد شیمیایی تفاوت هایی دارند و نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
مواد شیمیایی آزمایشگاهی همانطور که از نامشان نیز پیداست در آزمایشگاه ها به منظور انجام ازمایش های گوناگون به کار میروند.
مواد شیمیایی آزمایشگاهی از لحاظ خلوص با موادی که برای ساخت مواد غذایی و خوراکی به کار میرود یکسان است.
اصولا جهت اطمینان از خلوص مواد شیمیایی آزمایشگاهی به اطلاعات سازنده مواد مثب کاتالوگ ، آنالیز یا MSDS استفاده کرد و یا از
روش هایی مانند طیف سنج رزونانس مغناطیسی یاNMR و یا کروماتوگرافی گازی یا GC استفاده نمود.
تفاوت مواد شیمیای آزمایشگاهی با مواد خوراکی در درجه خلوص آنهاست که نوع آزمایشگاهی درجه بالاتری دارد.
![]()
انواع مواد شیمیایی آزمایشگاهی
مواد شیمیایی آزمایشگاهی، پایه و اساس فعالیتهای تحقیقاتی و صنعتی هستند. هر آزمایشگاه برای انجام تستهای شیمیایی، سنتز، آنالیز و مطالعات علمی نیازمند طیف وسیعی از مواد شیمیایی است. شناخت دقیق انواع مواد شیمیایی آزمایشگاهی، به انتخاب درست و استفاده ایمن از آنها کمک میکند.
1. حلالهای شیمیایی (Solvents)
حلالها موادی هستند که میتوانند ترکیبات دیگر را در خود حل کنند و محیط واکنش را فراهم نمایند. در آزمایشگاهها، حلالها برای شستوشو، استخراج، تهیه محلولها و کروماتوگرافی به کار میروند.
انواع حلالها عبارتند از
• قطبی: آب، متانول، اتانول، استون
• غیرقطبی: هگزان، تولوئن، کلروفرم، دیاتیل اتر
• حلالهای تخصصی: DMF (دیمتیل فرمآمید)، DMSO (دیمتیل سولفوکسید)
2. اسیدها (Acids)
اسیدها از مواد اصلی در بسیاری از فرآیندهای شیمیایی هستند و برای تنظیم pH، تولید ترکیبات جدید و انجام تستهای خاص به کار میروند.
انواع اسیدهای آزمایشگاهی:
• اسید قوی:
o اسید کلریدریک (HCl)
o اسید سولفوریک (H₂SO₄)
o اسید نیتریک (HNO₃)
• اسید ضعیف:
o اسید استیک (CH₃COOH)
o اسید فسفریک (H₃PO₄)
3. بازها و قلیاها (Bases & Alkalis)
بازها برای خنثیسازی اسیدها، تولید ترکیبات شیمیایی، تنظیم pH و بسیاری از واکنشهای شیمیایی بهکار میروند.
نمونهها:
• سدیم هیدروکسید (NaOH)
• پتاسیم هیدروکسید (KOH)
• آمونیاک (NH₃)
4. نمکهای شیمیایی (Salts)
نمکها ترکیبات یونی هستند که در آزمایشگاهها برای تهیه محلولهای استاندارد، کنترل کیفیت، سنتز و آنالیز کاربرد دارند.
انواع نمکها:
• کلریدها (مانند NaCl)
• نیتراتها (مانند AgNO₃)
• سولفاتها (مانند CuSO₄)
• فسفاتها (مانند KH₂PO₄)
5. مواد شیمیایی آلی (Organic Chemicals)
مواد آلی در تحقیقات شیمی آلی، تولید داروها، رنگها، پلیمرها و صنایع غذایی اهمیت ویژه دارند.
انواع مواد آلی:
• الکلها (مانند اتانول، متانول)
• کتونها (مانند استون)
• آلدهیدها (مانند بنزآلدهید)
• اسیدهای آلی (مانند اسید استیک)
• استرها (مانند اتیل استات)
6. مواد شیمیایی معدنی (Inorganic Chemicals)
مواد معدنی در سنتزهای معدنی، تصفیه آب، تولید مواد اولیه و آزمایشهای صنعتی بهکار میروند.
نمونهها:
• اکسیدها (مانند اکسید مس)
• هیدروکسیدها (مانند NaOH)
• نیتراتها، سولفاتها و فسفاتها
7. محیطهای کشت و مواد بیولوژیک
برای رشد و تکثیر میکروارگانیسمها، از محیطهای کشت استفاده میشود.
مثالها:
• آگار
• محیط کشت LB
• تریپتون
• پپتون
8. مواد شیمیایی با خلوص بالا (High Purity Chemicals)
این مواد برای آنالیزهای دقیق مانند HPLC، کروماتوگرافی گازی، اسپکتروسکوپی و کارهای تخصصی مورد استفاده قرار میگیرند.
از ویژگیهای مواد شیمیایی با خلوص بالا عبارتند از :
• خلوص بالاتر از 99.99%
• فاقد ناخالصیهای مزاحم
• بستهبندی استاندارد و ایمن
9. معرفهای شیمیایی (Reagents & Indicators)
معرفها برای شناسایی، تعیین غلظت یا تشخیص واکنشها استفاده میشوند.
انواع معرفها:
• فنولفثالئین
• متیل اورنج
• معرف فولین
• محلول بنهدیکت
10. مواد شیمیایی خاص و تحقیقاتی
شامل ترکیبات کمیاب، مواد نانو، مواد کاتالیستی، فلزات گرانبها و ترکیبات تحقیقاتی تخصصی که در آزمایشگاههای R&D استفاده میشوند.
از انواع گرید مواد شیمیایی آزمایشگاهی می توان به این موارد اشاره کرد:
گريد AR Select Plus ، گريد محيطي ، گريد پلاس محيطي ،اسيد هاي گريد OmniTrace ، اسيد هاي گريد Suprapur ،گريد Tracemetal ،گريد Tracemetal Plus ،گريدهاي کروماتوگرافي مايع با کارآيي بالا و طيف سنجي ،گريد ChromARگريد HPLC/Spectro ،حلال هاي گريد OmniSolv HPLC ، گريد SpectrAR ، حلال هايي با کاربرد چندگانه ،گريد Absolv ،گريد Accusolv ،حلال هاي گريد OmniSolv و غیره
کاربردهای مواد شیمیایی آزمایشگاهی
مواد شیمیایی آزمایشگاهی تنها برای استفاده در محیط آزمایشگاهی و تحت شرایط ایمن قابل استفاده اند ؛ چرا که اگر به صورت غیر ایمن استفاده شوند می توانند آسیب هایی جدی به شخص وارد کنند .
از کاربردهای مواد شیمیایی آزمایشگاهی می توان به استفاده در صنایع پتروشیمی، آزمایشگاه ها، صنایع داروسازی پزشکی، صنایع غذایی، گیاه شناسی، صنایع رنگ و رزین ، صنایع سرامیک و کاشی ،تولید سرم و واکسن، منابع طبیعی و محیط زیست ، آبکاری فلزات فاضلاب و غیره اشاره کرد
از برند های برتر مواد شیمیایی آزمایشگاهی می توان به مواد شیمیایی مرک و مواد شیمیایی سیگما آلدریچ اشاره کرد
![]()
چند نکته جالب درباره مواد شیمیایی آزمایشگاهی:
• خلوص 99% مواد آزمایشگاهی همیشه بهترین نیست!
همه فکر می کنیم اگه یه ماده خلوصش 99% باشه، یعنی در بهترین حالت می باشد ، اما همیشه اینطور نیست!
بعضی مواقع همان 1% ناخالصی دقیقا چیزیه که ماده رو برای یه کار خاص ایدهآل میکنه.
به طور مثال :
- کلروفرم با خلوص صنعتی (98%) برای سنتزهای آلی خیلی بهتره چون آب کمتری داره
- هیدروکلریک اسید گرید ACS (37%) تو بعضی تیتراسیونها بهتر از گرید فوق خالص عمل میکنه چون اثر تامپونی ناخالصیاش دقیقتره.
• مواد شیمیایی آزمایشگاهی دستکاریشده و تقلبی
بعضی شرکتهای تولید کننده مواد شیمیایی آزمایشگاهی (مخصوصا چینیها و هندیها) یه سری مواد شیمیایی تولیدی را دستکاری میکنن که در جریان تستهای استاندارد عالی نشون داده شوند !
به طور مثال :
- اتانول مطلق چینی: یه قلق دارن با اضافه کردن مواد ردیابی که فقط تو کروماتوگرافی جواب میده ولی تو آزمایش واقعی اصلا خالص نیست.
- سدیم هیدروکسید پرک: با گلیسیرین مخلوط میکنن که هم وزنش زیاد بشه هم دیرتر حل بشه!
مواد شیمیایی آزمایشگاهی زنده!
یه سری مواد هستن که وقتی در قفسه آزمایشگاه گذاشته می شوند در طول شبانه روز تغییر میکنن بدون اینکه ما بفهمیم
به طورمثال:
- پتاسیم پرمنگنات: خودش کمکم اکسید میشه و خلوصش پایین میاد.
- فرمالدهید: به مرور پلیمریزه میشه و اثرش از بین میره.
- اتیل اتر: تو بطری خودش کمکم پراکسید میسازه که میتونه منفجر بشه
• اثر ظروف آزمایشگاهی بر ماده شیمیایی
هیچکس فکر نمیکنه بطری یا ظرف نگهداری تاثیر داشته باشه،
به طور مثال :
- HNO₃ (نیتریک اسید) تو شیشه کهنه قهوهای بعد ۶ ماه رنگش زرد میشه چون با سدیم سیلیکات شیشه واکنش میده.
- H₂SO₄ (اسید سولفوریک) تو بطری پلاستیکی با گذشت زمان خورده میشه و ناخالصیهای پلیمری بهش اضافه میشه.
- استون تو بطری پلاستیکی همیشه کمی دیهیدرات میشه و اثرش ضعیفتر میشه.
. ترکیبهایی که تو کتابا نیستن ولی تو آزمایشگاه استفاده میشن
بعضی ترکیبها به خاطر حساسیت یا خاص بودنشون تو هیچ کاتالوگ یا مرجع علمی اسمشون نمیاد ولی تو آزمایشگاهها مثل آب خوردن استفاده میشن:
- Fehling's C Solution (یه محلول کمیاب برای تشخیص قندها که حتی تو ویکیپدیا هم نیست!)
- پراکسید استیک 30% (یه ماده فوق خطرناک که برای اکسیداسیون سریع استفاده میشه و معمولا فقط زیرمیزی فروخته میشه)
- THF خشکشده با سدیم بنزوفنون (برای واکنشهای آنهیدروز حرفهای)
• تشخیص برخی مواد شیمیایی تقلبی از طریق بو کردن
به طور مثال :
- استون خالص: یه بوی تیز و تمیز داره، اگه بوش مثل الکل باشه یعنی ناخالصه.
- فرمالدهید 37%: باید بوی خیلی تند و خفهکننده بده، اگه بوش ملایمه یعنی آب زیاد داره.
- کلروفرم: بوی شیرین داره، اگه بوش مثل بنزین باشه یعنی ناخالصیهای هیدروکربنی داره.
• مواد شیمیایی نایاب در ایران
- لیتیم آلومینیوم هیدرید (LAH)
- پتاسیم تریآکوئواکسالاتکروم (III) (تو شیمی آلی استفاده میشه، عمرا گیر بیاری!)
- کلروآمین تی (فقط آزمایشگاهای دولتی دارن)
- HMTD یا تترا آمینوگوآنیدین نیترات (ماده منفجرهای که فقط نظامیا دارن)
جهت مشاهده لیست محصولات مواد آزمایشگاهی کلیک کنید :
خرید مواد شیمیایی آزمایشگاهی
شرکت مینا تجهیز آریا، با سالها تجربه و فعالیت در زمینه واردات انواع مواد شیمیایی آزمایشگاهی و فروش انواع مواد شیمیایی آزمایشگاهی در برندهای مختلف مرک و سیگما در حجم های خرد و انبوه توانسته است به نیاز نیازمندان به خرید مواد شیمیایی شامل متخصصین ، دانشجویان ، صنایع ، کشاورزان و باغبانان ، محققین و پژوهشگران پاسخ دهند.
مشاوره قبل از خرید مواد شیمیایی آزمایشگاهی
از آنجایی که مواد شیمیایی و مواد آزمایشگاهی ، دارای انواع متفاوت و در برخی موارد، بسیار شبیه به یکدیگر هستند، ممکن است بخواهید قبل از خرید مواد شیمیایی آزمایشگاهی ، درباره کاربرد مواد شیمیایی، ایمنی، شرایط، عوارض و فواید استفاده از آنها و ... اطلاعاتی بدست آورید.
کارشناسان ما در خدمت شما دوستان عزیز هستن
